Kunsteducatie · 9 min leestijd · Kuriosis Studio Team, Berlijn · juli 2026
Het Bauhaus bestond veertien jaar en veranderde hoe de twintigste eeuw eruitzag. Opgericht in Weimar in 1919 en gesloten onder druk van de nazi's in 1933, bracht de Duitse school de visuele grammatica voort waarin we nog steeds leven: primaire kleuren, geometrische vormen, schreefloze letters, het raster dat onder bijna elke pagina en poster ligt. Bauhaus kunstdrukken dragen die grammatica rechtstreeks in zich, wat mede verklaart waarom ze nooit gedateerd aanvoelen. Koop er een en je hangt een stuk op van het betoog dat nog altijd bepaalt hoe moderne dingen ontworpen worden. Deze gids behandelt wat de school werkelijk was, de mensen die er lesgaven, en waarom haar posters en schilderijen ook een eeuw later nog een muur vullen.
Wat het Bauhaus Was
De architect Walter Gropius richtte het Bauhaus op 1 april 1919 op in Weimar, met een radicaal uitgangspunt: dat kunst en ambacht één discipline zijn, en dat een schilder en een meubelmaker in hetzelfde gebouw thuishoren. Studenten leerden eerst met hun handen te werken, voordat ze theorie kregen. De school stond onder drie directeuren, achtereenvolgens Gropius, Hannes Meyer en Ludwig Mies van der Rohe, en verhuisde tweemaal: naar Dessau in 1925, naar het inmiddels iconische glas-en-staalgebouw van Gropius dat een jaar later werd voltooid, en naar Berlijn in 1932. In 1933 ging de school dicht. Zoals de Tate het omschrijft, wilde het Bauhaus kunst weer in contact brengen met het dagelijks leven, en gaf de school design en ambacht een gelijkwaardige plaats naast schilder- en beeldhouwkunst.
De school veranderde onderweg ook van gedachten, en dat is deels wat haar interessant houdt. Ze begon geworteld in het middeleeuwse ambacht en de werkplaats, maar tegen de Dessau-jaren had ze zich beslist naar de industrie gewend, en ontwierp ze objecten die gestandaardiseerd en in massa geproduceerd konden worden zonder hun integriteit te verliezen. Het Victoria and Albert Museum noemt het misschien wel de meest invloedrijke kunst- en designschool van de twintigste eeuw, en wijst op die verschuiving, van handwerk naar industrie, ornament weggelaten, eerlijkheid over staal, beton en glas, als haar blijvende bijdrage. "Form follows function" was geen slogan die het Bauhaus bedacht, maar het was wel de school die de eeuw leerde erin te geloven.
De sluiting is mede waarom het werk nu zo veel betekent. Toen de school gesloten werd, verspreidden de docenten zich: Josef en Anni Albers naar Black Mountain College in North Carolina, László Moholy-Nagy naar het New Bauhaus in Chicago, anderen naar Tel Aviv en verder. Die diaspora is precies de reden waarom het Bauhaus-denken de wereldwijde taal van modern design werd, en waarom originele werken van de school vandaag als museumstukken worden behandeld.
Het Idee en de Mensen
De oprichtingsfilosofie werd uiteengezet in het manifest van Gropius uit 1919, waarvan de omslag Lyonel Feiningers houtsnede Cathedral droeg, een middeleeuwse kathedraal als beeld voor de verschillende kunsten die samen gebouwd worden, zoals een gilde. Elke student begon met de Vorkurs, een inleidende cursus in materialen, kleur en vorm, in de vroege jaren gegeven door Johannes Itten en later herzien door Moholy-Nagy en Albers in de richting van de industrie.
De lijst van docenten leest als een moderne kunstgeschiedenis. Paul Klee gaf er tien jaar les en maakte in die periode een deel van zijn meest persoonlijke werk. Wassily Kandinsky bracht zijn kleurentheorie mee. Moholy-Nagy duwde fotografie en typografie naar vormen die nog steeds zichtbaar zijn in de grafische vormgeving van nu, en Herbert Bayer leidde de druk- en reclamewerkplaats in Dessau, waar hij zijn geometrische, volledig kleine letters tellende Universal-alfabet ontwierp, een designidee dat invloedrijker was dan het ooit werkelijk in metalen letters gegoten werd. Ook meubels kwamen erbij: de stalen buisstoel van Marcel Breuer en de lampen van Marianne Brandt maakten van Bauhaus-principes objecten waarop je kon zitten en die je kon aanzetten.
De schilders zijn het stilstaan waard, omdat zij het nette verhaal van geometrie en functie compliceren. Klee's werk uit de Bauhaus-periode kan bijna kinderlijk aandoen: stokfiguren, mozaïekrasters, titels die als dichtregels lezen, ook al berust het op een van de zorgvuldigste kleurdenken van die periode. Kandinsky, die in hetzelfde gebouw lesgaf, werkte de andere kant op, richting pure abstractie en een bijna muzikaal gebruik van kleur en lijn. De twee gaven jarenlang naast elkaar les en deelden de overtuiging dat kleur en vorm even serieus bestudeerd konden worden als welke wetenschap dan ook, en dat is waarom een Klee of een Kandinsky tegelijk streng en vrij aanvoelt.
Bauhaus Weimar Exhibition door Baschant
Bauhaus Exhibitions door Joost Schmidt
Joyful Mountain door Paul Klee
De Visuele Taal, en de Tentoonstelling van 1923
Het Bauhaus toonde zijn ideeën publiekelijk op zijn eerste grote tentoonstelling, de Weimar-tentoonstelling van 1923, gehouden onder het motto "Kunst en Techniek, een Nieuwe Eenheid." De hoofdposter werd ontworpen door Joost Schmidt: een diagonale compositie van cirkels en vierkanten met daarop het Bauhaus-signet van Oskar Schlemmer, en de poster werd opgehangen in treinstations door heel Duitsland. Gropius liet ook een set van twintig promotionele briefkaarten maken door de kunstenaars van de school, onder wie Klee, Kandinsky, Moholy-Nagy, Feininger en Rudolf Baschant, elk rechtstreeks getekend op de lithografische steen, wat er miniatuur originele prenten van maakt en een favoriet onder verzamelaars. Het Bauhaus Kooperation-archief documenteert de set in detail.
Onder dit alles ligt een designtaal die je in vier delen kunt benoemen, dezelfde vier die ervoor zorgen dat een Bauhaus-print vandaag nog helder oogt aan een muur.
Primaire Kleur
Rood, geel en blauw, plat en ongemengd gebruikt. Het palet komt voort uit het kleuronderwijs van de school en geeft Bauhaus-werk zijn directe, grafische kracht.
Geometrische Vorm
Cirkel, vierkant, driehoek, de basisvormen behandeld als een complete woordenschat. Ornament wordt weggelaten; de vorm draagt de betekenis.
Schreefloze Letters
Strakke, kleine letters, ingetogen belettering: de typografische experimenten van Bayer maakten van woorden nog een geometrisch element op de pagina.
Het Raster
Een asymmetrische onderliggende structuur houdt alles op zijn plek. Het raster onder het meeste Bauhaus-printwerk is nog altijd het raster waar de meeste ontwerpers vandaag naar teruggrijpen.
"Laten we een nieuw gilde van ambachtslieden vormen, zonder de klassenverschillen die een arrogante barrière optrekken tussen ambachtsman en kunstenaar."
— Walter Gropius, Bauhaus-manifest, 1919
Bekijk Bauhaus Prints bij Kuriosis →
Leven met Bauhaus Prints
Bauhaus-prints zijn van nature grafisch, met platte kleur, harde lijnen, sterke typografie, wat ze uitgesproken maakt aan een muur. Ze horen thuis in ruimtes met een heldere architectuur: open plekken, studio's, mid-century en Scandinavische interieurs, overal waar de geometrie ruimte krijgt om te ademen. Een zwarte lijst is de vanzelfsprekende keuze, die de structuur weerspiegelt zonder ermee te concurreren; natuurlijk eiken verwarmt het primaire palet voor een woonruimte. Kandinsky's Weimar-tentoonstellingsprint uit 1923 is een sterke solo-statement, terwijl een duo of trio in bijpassende lijsten oogt als een doordacht geheel.
De twee rasters in deze collectie wijzen ook op twee verschillende manieren om het werk te gebruiken. De typografische posters, de stukken van de tentoonstelling van 1923, de geometrische studies, zijn grafisch en zelfverzekerd, op hun best in een werkruimte of een hal waar een sterke uitspraak zichzelf waarmaakt. De schilders trekken de andere kant op: een Klee brengt warmte, humor en een zachter palet dat past bij een woonkamer of een slaapkamer, en bewijst dat het Bauhaus nooit alleen over harde randen ging. Door de twee te combineren, één typografische poster, één geschilderd werk, krijg je het volledige bereik van de school op één muur, structuur en spel samen.
Er is een goede reden waarom de originelen zo gewild zijn. Veel Bauhaus-materiaal werd na 1933 onderdrukt of verspreid, waardoor overgebleven posters en prenten werkelijk schaars zijn, en de briefkaarten uit 1923, rechtstreeks door de meesters op de steen getekend, zijn op zichzelf originele kunstwerken. Maar de diepere waarde zit in de taal zelf. Omdat de docenten van de school het kunstonderwijs in Amerika en daarbuiten herbouwden, werd het Bauhaus-vocabulaire de standaardgrammatica van de moderne wereld, en dat is waarom een print in die stijl ook een eeuw later nog actueel oogt in plaats van gedateerd.
Het is goed om te weten wat wel en wat niet Bauhaus is. De rasters van primaire kleur van Piet Mondrian, zoals zijn Composition with Blue, Red, Yellow and Black, horen bij de parallelle Nederlandse beweging De Stijl, niet bij het Bauhaus zelf, hoewel de twee een moment en een gevoeligheid deelden. Ze samen ophangen is volkomen natuurlijk; het zijn neven, en het gedeelde vocabulaire van lijn en primaire kleur houdt de muur samen.
Meer Bauhaus en modernistische prints uit onze collectie:
Persian Nightingales door Klee
The Harbinger of Autumn door Klee
Minimalist Geometric Study
Waarom Fine Art Prints? De Aanpak van Kuriosis
We drukken onze Bauhaus- en modernistische werken in onze eigen studio in Berlijn, op bestelling gemaakt met archiefwaardige pigmentinkten die honderd jaar en langer meegaan. Platte kleur en harde geometrische lijnen komen het beste tot hun recht op een matte ondergrond die de lijnen scherp houdt, een passende manier om, in de stad waar de school eindigde, haar visuele taal aan de muur te houden.
